Pierwszy na drodze, pierwszy w prawie, czyli o pojazdach uprzywilejowanych w ruchu drogowym

image_pdfimage_print
  • Samo wyposażenie pojazdów w szczególne oznaczenia i inne wyróżniające je elementy, nie powoduje że stają się uprzywilejowane
  • Każdy pojazd poruszający się po drodze publicznej powinien być prowadzony z zachowaniem wszelkich środków ostrożności
  • Każdy uczestnik ruchu i inna osoba znajdująca się na drodze mają obowiązek ułatwić pojazdowi uprzywilejowanemu przejazd

W ostatnim czasie, głównie za sprawą zdarzeń do których doszło z udziałem przedstawicieli rządu, głośno zrobiło się o uprawnieniach pojazdów uprzywilejowanych. Nie wnikając w przyczyny i szczegóły przebiegu tych sytuacji odpowiedzmy sobie na pytanie jaki pojazd jest pojazdem uprzywilejowanym i co takiego wolno mu na drodze.

Definicja pojazdu uprzywilejowanego

Pojazdem uprzywilejowanym, zgodnie z art. 2 pkt 38 ustawy prawo o ruchu drogowym, jest pojazd wysyłający sygnały świetlne w postaci niebieskich świateł błyskowych i jednocześnie sygnały dźwiękowe o zmiennym tonie, jadący z włączonymi światłami mijania lub drogowymi. Określenie to obejmuje również pojazdy jadące w kolumnie, na której początku i na końcu znajdują się pojazdy uprzywilejowane wysyłające dodatkowo sygnały świetlne w postaci czerwonego światła błyskowego.

Zgodnie z art. 53 ustawy prawo o ruchu drogowym pojazdem uprzywilejowanym może być pojazd samochodowy:

  1. jednostek ochrony przeciwpożarowych (straż pożarna),
  2. zespołu ratownictwa medycznego (karetka pogotowia),
  3. Policji,
  4. jednostki ratownictwa chemicznego,
  5. Straży Granicznej,
  6. Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
  7. Agencji Wywiadu,
  8. CBA,
  9. Służby Kontrwywiadu i Wywiadu Wojskowego,
  10. Sił Zbrojnych RP,
  11. Służby Więziennej,
  12. Biura Ochrony Rządu,
  13. kontroli skarbowej, Służby Celnej,
  14. straży gminnych (miejskich),
  15. podmiotów uprawnionych do wykonywania zadań z zakresu ratownictwa górskiego,
  16. Służby Parku Narodowego,
  17. podmiotów uprawnionych do wykonywania zadań z zakresu ratownictwa wodnego,
  18. Inspekcji Transportu Drogowego,
  19. innych jednostek, jeżeli jest używany w związku z ratowaniem życia lub zdrowia ludzkiego, pod warunkiem wydania takiej zgody przez właściwego ministra

Uprawnienia pojazdu uprzywilejowanego

Warto wiedzieć, że samo wyposażenie w/w pojazdów w szczególne oznaczenia i inne wyróżniające je elementy, nie powoduje że stają się uprzywilejowane. Ale zanim do tego przejdę, skupmy się na owych przywilejach. Skoro ruch tych pojazdów wiąże się z czymś szczególnym, np. ratowaniem życia bądź zdrowia ludzkiego, to pojazdy uprzywilejowane mogą nie stosować się do przepisów o ruchu pojazdów, zatrzymaniu i postoju oraz znaków i sygnałów drogowych. W praktyce bardzo łatwo to zaobserwować – widzimy radiowóz poruszający się znacznie szybciej niż dozwalają to znaki, karetka pogotowia przejeżdża skrzyżowanie na czerwonym świetle, a wóz strażacki wjeżdża pod prąd w ulicę jednokierunkową i nie stosuje się do zakazu zatrzymywania. Czy nas to dziwi? Oczywiście, że nie choć czasami pojawienie się tych pojazdów zaskakuje. Dlatego na kierujących nakłada się obowiązek zachowywania szczególnej ostrożności w poruszaniu się po drodze wbrew przepisom obowiązujących wszystkich pozostałych. Należy jednak pamiętać, że kierujący pojazdem uprzywilejowanym jest obowiązany stosować się do poleceń i sygnałów dawanych przez osoby kierujące ruchem lub upoważnione do jego kontroli. A zatem np. w sytuacji gdy z uwagi na szczególne warunki panujące na drodze ruchem kieruje policjant, to pojazd uprzywilejowany musi stosować się do jego sygnałów.

Przejdźmy zatem do rzeczy najistotniejszej. Jak już wspomniałem radiowóz, karetka czy limuzyna BOR same w sobie nie są pojazdami uprzywilejowanymi i na drodze obowiązują ich takie same przepisy jak pozostałych. Aby kierujący tymi autami mogli skorzystać ze wskazanych powyżej uprawnień musi wystąpić szereg okoliczności. Po pierwsze, w pojeździe tym muszą być włączone światła drogowe lub mijania. Po drugie, w czasie ruchu pojazd wysyła jednocześnie sygnały świetlne i dźwiękowe, a po zatrzymaniu się może korzystać jedynie ze świetlnych (tzw. syrena w czasie postoju może być wyłączona).

Zgodnie z art. 53 ust. 2 ustawy prawo o ruchu drogowym pojazd uprzywilejowany może nie stosować się do przepisów prawa ruchu drogowego, tylko w razie gdy uczestniczy:

  1. w akcji związanej z ratowaniem życia, zdrowia ludzkiego lub mienia albo koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa lub porządku publicznego albo
  2. w przejeździe kolumny pojazdów uprzywilejowanych,
  3. w wykonywaniu zadań związanych bezpośrednio z zapewnieniem bezpieczeństwa osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, którym na mocy odrębnych przepisów przysługuje ochrona.

O ile intuicyjnie możemy ocenić  pierwszy i trzeci punkt, to wytłumaczenia wymaga „uczestniczenie w przejeździe kolumny pojazdów uprzywilejowanych.” Z pomocą przyszedł minister spraw wewnętrznych i administracji, który wyjaśnił, iż pojazdy uprzywilejowane są używane w kolumnach:

  1. jeżeli zachodzi konieczność zapewnienia bezpieczeństwa osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, osób wchodzących w skład delegacji państw obcych lub organizacji międzynarodowych przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub osób, które ze względu na dobro państwa należy objąć ochroną;
  2. w czasie przemieszczania pojazdów Policji, sił zbrojnych, w tym państw obcych, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, straży pożarnej, Straży Granicznej, Służby Więziennej lub Biura Ochrony Rządu – jeżeli jest to niezbędne w związku z wykonywaniem zadań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego albo zadań na rzecz obronności kraju;
  3. w czasie przejazdu związanego ze złożeniem listów uwierzytelniających nowo mianowanego ambasadora państwa obcego w Polsce;
  4. w czasie transportu wartości pieniężnych lub transportu specjalnego, jeżeli ochrona transportu jest wzmocniona przez funkcjonariuszy Policji na podstawie odrębnych przepisów;
  5. w czasie transportu dóbr kultury, wykonywanego na zlecenie ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego lub posiadającego gwarancje rządowe, którego ochrona jest wzmocniona przez funkcjonariuszy Policji.

Z punktu widzenia kierowcy na znaczeniu pozostaje, czy pojazd będzie można odpowiednio wcześnie zauważyć oraz umożliwić mu w bezpieczny sposób (dla obu stron) przejazd. Niezmiernie ważnym jest także fakt, że każdy pojazd poruszający się po drodze publicznej powinien być prowadzony z zachowaniem wszelkich środków ostrożności. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy zaznaczając przy tym, iż fakt uprzywilejowania pewnej kategorii pojazdów mechanicznych (np. karetki pogotowia) w żadnym wypadku nie zwalnia kierowców tychże pojazdów od obowiązku przestrzegania tej zasady, która została podyktowana względami bezpieczeństwa (por. wyrok SN z 12.02.1957 r., I K 1042/56, OSNCK 1957/3/29).

Odpowiedzialność za brak przepuszczenia pojazdu uprzywilejowanego

Po pierwsze – każdy uczestnik ruchu i inna osoba znajdująca się na drodze mają obowiązek ułatwić pojazdowi uprzywilejowanemu przejazd, w szczególności przez niezwłoczne usunięcie się z jego drogi, a w razie potrzeby zatrzymać się. Po drugie – zabronione jest wyprzedzanie pojazdu uprzywilejowanego na obszarze zabudowanym.  Jeżeli wyprzedzisz je w takiej sytuacji to grozi Ci mandat karny w wysokości 300 zł i 3 pkt karne (art. 97 kw). Po trzecie – zabronione jest umieszczanie w pojeździe cywilnym lub na nim urządzeń stanowiących obowiązkowe wyposażenie pojazdów uprzywilejowanych, wysyłających sygnały świetlne w postaci niebieskich lub czerwonych świateł błyskowych albo sygnału dźwiękowego o zmiennym tonie – art. 96a §1 kw. Za używanie tychże urządzeń grozi nawet kara aresztu do 14 dni. Co więcej, urządzenia i elementy oznakowania bezwzględnie podlegają przepadkowi, nie ma znaczenia to czyją stanowią własność.

Jeżeli zaś kierujesz pojazdem uprzywilejowanym to pamiętaj, że za bezpodstawne korzystanie z ułatwień w ruchu drogowym grozi Ci mandat karny w wysokości 300 zł (art. 90, 97 kw).

Podsumowanie

Pojawienie się pojazdu uprzywilejowanego na drodze to wyjątkowa sytuacja. Warto pamiętać, że przepisy prawa dosyć precyzyjnie określają zachowania kierowców w takiej sytuacji oraz ich odpowiedzialność. Pamiętaj, że co do zasady sygnały dźwiękowe i świetlne nie są używane bez przyczyny (przynajmniej nie powinny), dlatego warto zachować ostrożność na drodze i szybko reagować na sygnały, które zauważymy.

Stan prawny na 16.04.2017

PODSTAWA PRAWNA:

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym

Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń

Wyrok z dnia 12 lutego 1957 r. (I K 1042/56)

Źródło: www.prostowprawo.pl

Rafał Puto

Rafał Puto

Adwokat specjalizujący się w prawie drogowym z uwzględnieniem problematyki prawa transportowego. W obszarze jego zainteresowań znajduje się również problematyka dochodzenia roszczeń związanych z ubezpieczeniami komunikacyjnymi oraz OC przewoźnika. Słuchacz podyplomowych studiów z zakresu branży TSL organizowanych przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.