Zasady odpowiedzialności przewoźnika – zasada winy a zasada ryzyka

image_pdfimage_print

Nie jest możliwym dokładne omówienie problemu odpowiedzialności przewoźników międzynarodowych, a także wyjaśnienia jej aspektów bez szczegółowego rozróżnienia ogólnych zasad jej ponoszenia. Generalne zasady odpowiedzialności ugruntowane na przestrzeni czasu w orzecznictwie i doktrynie czerpiące przede wszystkim z dorobku prawa cywilnego mają kluczowe znaczenie dla przewoźników, a ich analiza i zgłębienie pozwala lepiej zrozumieć proces odszkodowawczy w przypadku wystąpienia szkody w transporcie.

Zasada winy

Podstawową zasadą odpowiedzialności odszkodowawczej jest zasada winy, zgodnie z którą szkoda powinna być naprawiona przez tą osobę, która dopuściła się czynu w sposób zawiniony. Najprościej ujmując, winę można przypisać podmiotowi w sytuacji, w której istnieją przesłanki pozwalające na dokonanie negatywnej oceny zachowania sprawcy. Oznacza to, że nie można postawić konkretnej osobie zarzutu winy, jeżeli jej zachowanie nie posiadało cech bezprawności czyli takich, które naruszałyby przepisy prawa lub zasady współżycia społecznego czy też normalnego rodzaju zachowania (modelu postępowania) znajdującego zastosowanie w konkretnej sytuacji.

Zasada ryzyka

Prymat zasady winy o której mowa powyżej na przestrzeni lat a także na skutek rozwoju przemysłowego doprowadził do powstania koncepcji tzw. winy anonimowej. Następstwem tego było zaostrzenie zasad odpowiedzialności  a co za tym idzie oderwanie odpowiedzialności od winy sprawcy. Jej przejawem jest odpowiedzialność ukształtowana na zasadzie ryzyka. Motywami ukształtowania ów odpowiedzialności była przede wszystkim konieczność zapewnienia należytej ochrony poszkodowanym a także odpowiednia repartycja szkód. Istotą tej zasady jest to, że powstaje ona w sposób niezależny/ oderwany od winy sprawcy w zaistnieniu zdarzenia wywołującego szkodę. Zdecydowanie należy stwierdzić, iż jest zasada dużo bardziej surowa, jednak nie absolutna bowiem możliwość zwolnienia się daję wykazanie wystąpienia specjalnej okoliczności uregulowanej w przepisach prawa tzw. przesłanki egzoneracyjnej, z którą przepis prawa uchyla odpowiedzialność danego podmiotu. Przykładem klasycznej przesłanki egzoneracyjnej może być przykładowo: siła wyższa, wyłącza wina poszkodowanego czy też osoby trzeciej.

Ogólne zasady odpowiedzialności przewoźnika w polskim prawie przewozowym oraz Konwencji CMR

Na tle przedstawionych powyżej ogólnych rozważań dotyczących  charakterystycznych cech zasad odpowiedzialności pojawia się zagadnienie rodzaju odpowiedzialności w przypadku zaistnienia szkody podczas przewozu przesyłek towarowych.

Należy stwierdzić, iż w transporcie – głównie krajowym jak i międzynarodowym mimo nieco odmiennych uregulowań w zakresie przesłanek egzoneracyjnych i rozbieżności w doktrynie –  prymat wiedzie zasada odpowiedzialności przewoźnika oparta na koncepcji ryzyka. Jest to więc odpowiedzialność uniezależniona od winy. Jest to odpowiedzialność surowa, przyjmowana również w systemach prawnych i ustawodawstwach innych krajów (co ma istotne znaczenie w przypadku szkody powstałej w trakcie  dokonywanych przewozów kabotażowych). Jej uzasadnieniem jest ochrona słabszej strony umowy przewozu, która w zasadzie nie ma żadnego wpływu na prawidłowe jej wykonanie przez wybranego przewoźnika. Odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu zarówno w transporcie krajowym jak i międzynarodowym opiera się na obowiązku pieczy nad przesyłką, jaki bierze na siebie przewoźnik w momencie przyjęcia jej do przewozu. Powyższe wydaje się być rozwiązaniem słusznym z uwagi na spoczywanie procesu przewozu na przewoźniku jako a profesjonaliście.

Sprawdź także nasz artykuł pt. “Kruczki w zleceniach i umowach transportowych

Kwestia powyższa wydaje się być jasna na gruncie prawa przewozowego (krajowego) jednak nie jest rozstrzygana jednolicie w przypadku przewozów międzynarodowych w orzecznictwie i literaturze zachodnioeuropejskiej. Przyjmuje się, że odpowiedzialność za szkody w substancji przesyłki i opóźnienie na podstawie Konwencji CMR podlega obligation de resultat – a wiec stanowi  odpowiedzialność za rezultat, jednak na bazie tego stwierdzenia nie są wyciągane tożsame wnioski.

W oparciu o taką konstatację niemiecki Sąd Najwyższy (Zob. np. wyr. BGH: z 21.12.1966 r., ETL 1969, s.888; z 28.2.1975 r., ETL 1975, s.516) orzekł, że zobowiązanie przewoźnika z tego tytułu oparte jest na ryzyku, alternatywnie inne sądy orzekały, że to zobowiązanie przewoźnika jest odpowiedzialnością na podstawie domniemania zaniedbania, które przewoźnik może obalić.

Obecnie zdaje się domniemywać w literaturze pogląd, iż na gruncie Konwencji CMR nie jest wymagane absolutnie nieuniknione i nieprzewidywalne zdarzenie w celu zwolnienia od odpowiedzialności, a więc że odpowiedzialność przewoźnika w przewozie międzynarodowym oparta jest na zasadzie winy, z tym jednak zastrzeżeniem, że od przewoźnika wymaga się staranności na znacznie wyższym poziomie niż ma to miejsce w przypadku ogólnych zasad odpowiedzialności kontraktowej. Do takiego wniosku uprawnia konstrukcja przyczyn zwalniających zawarta w Konwencji CMR, która niejako zbliżona jest do przyczyn egzoneracyjnych odpowiednich dla zasady ryzyka. Oznacza to, w praktyce zacieranie różnic pomiędzy obiektywną odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka a zobiektywizowaną na zasadzie winy.

PODSTAWA PRAWNA I ŹRÓDŁA:

  1. Odpowiedzialność kontraktowa przewoźnika przy przewozie drogowym przesyłek towarowych, Tomasz Szanciło, Warszawa 2013.
  2. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe.
  3. Konwencja o Umowie Międzynarodowego Przewozu Drogowego Towarów (CMR) i Protokół podpisania sporządzone w Genewie dnia 19 maja 1956 r.

Kamila Krassowska

Kamila Krassowska

Z wykształcenia prawnik, aplikantka adwokacka II roku przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie. W latach 2013-2014 uczestnik szkoły prawa amerykańskiego przy Uniwersytecie Warszawskim. Poza prawem transportowym interesuje się prawem zamówień publicznych oraz prawem spółek.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *