Brak zgłoszenia zastrzeżenia co do sposobu załadunku a odpowiedzialność za załadunek przesyłki

image_pdfimage_print
  • Strony umowy mają swobodę w określeniu, do kogo będzie należał obowiązek dokonania czynności ładunkowych;
  • Jeżeli przesyłka została przyjęta do przewozu bez zastrzeżeń, to ustawodawca nakazuje domniemywać, że znajdowała się ona w należytym stanie;
  • Brak, niedostateczność lub wadliwość opakowania przesyłki stanowi uprzywilejowaną przesłankę zwalniającą przewoźnika od odpowiedzialności

Przepisy ustawy prawo przewozowe wskazują, że ”jeżeli umowa lub przepis szczególny nie stanowią inaczej, czynności ładunkowe należą odpowiednio do obowiązków nadawcy lub odbiorcy” (art. 43 pkt. 1 ustawy Prawo przewozowe). Oznacza to, iż strony umowy mają swobodę w określeniu, do kogo będzie należał obowiązek dokonania czynności ładunkowych. W przypadku, gdy umowa transportowa nie reguluje ww. kwestii przepis wskazuje, że czynności te należą odpowiednio do obowiązków nadawcy lub odbiorcy.

Przyjęcie przesyłki bez zastrzeżeń

Jeżeli przesyłka została przyjęta do przewozu bez zastrzeżeń, to ustawodawca nakazuje domniemywać, że znajdowała się ona w należytym stanie (art. 781 § 2 k.c.). Wprawdzie domniemanie to nie wynika z przepisów ustawy prawo przewozowe, lecz ma pełne zastosowanie również w tych gałęziach transportu, które na mocy art. 90 podlegają zawartej w niej regulacji. Odnosi się ono zarówno do stanu jakościowego przesyłki, jak i stanu ilościowego. Tak jak inne domniemania przewozowe ułatwiające sytuację dowodową przewoźnika, nadawcy czy odbiorcy, może ono również zostać obalone. Jeżeli zatem przewoźnik wykaże istnienie okoliczności, które uwolnią go od odpowiedzialności, to opisane powyżej domniemanie przestanie chronić nadawcę.

Kiedy odpowiada przewoźnik za szkody w przesyłce?

Przepis art. 65 ust. 1 ustawy prawo przewozowe przewiduje odpowiedzialność przewoźnika za szkody w przesyłce powstałe „od przyjęcia jej do przewozu aż do jej wydania”. Chodzi tu o szkody powstałe w szeroko rozumianym czasie przewozu, obejmującym nie tylko okres rzeczywistego przemieszczania przesyłki, lecz cały czas pozostawania jej w pieczy przewoźnika. Jeżeli przesyłkę ładuje nadawca, to odpowiedzialność przewoźnika rozpoczyna się de facto po zakończeniu czynności ładunkowych.

Kiedy przewoźnik może się zwolnić od odpowiedzialności?

Art. 65 ust. 3 ustawy prawo przewozowe określa katalog uprzywilejowanych czynności, których uprawdopodobnienie zwalnia przewoźnika od odpowiedzialności za szkody w przesyłce.

„Przewoźnik jest zwolniony od odpowiedzialności […]  jeżeli utrata, ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstały co najmniej z jednej z następujących przyczyn:

  1. nadania pod nazwą niezgodną z rzeczywistością, nieścisłą lub niedostateczną rzeczy wyłączonych z przewozu lub przyjmowanych do przewozu na warunkach szczególnych albo niezachowania przez nadawcę tych warunków; 

  2. braku, niedostateczności lub wadliwości opakowania rzeczy, narażonych w tych warunkach na szkodę wskutek ich naturalnych właściwości; 

  3. szczególnej podatności rzeczy na szkodę wskutek wad lub naturalnych właściwości; 

  4. ładowania, rozmieszczenia lub wyładowywania rzeczy przez nadawcę lub odbiorcę; 

  5. przewozu przesyłek, które zgodnie z przepisami lub umową powinny być dozorowane, jeżeli szkoda wynikła z przyczyn, którym miał zapobiec dozorca”.  

W omawianym przypadku należy zwrócić na pkt 2 i 4. Brak, niedostateczność lub wadliwość opakowania przesyłki stanowi uprzywilejowaną przesłankę zwalniającą przewoźnika od odpowiedzialności, jeżeli narażona jest ona na szkodę wskutek jej naturalnych właściwości. Aby jednak uwolnić się od odpowiedzialności za szkody w substancji przesyłki przez powołanie się na omawianą przesłankę, przewoźnik musi wykazać, że:

  1. przedmiotem przewozu była przesyłka wymagająca określonego opakowania dla jej bezpiecznego przewozu;
  2. przesyłka była pozbawiona opakowania lub opakowanie to było wadliwe (niedostateczne);
  3. naturalne właściwości przesyłki narażały ją w tych warunkach na szkodę.

Przyjęcie przesyłki bez zastrzeżeń a sytuacja dowodowa przewoźnika

Jeżeli przewoźnik przyjmie przesyłkę do przewozu bez zastrzeżeń, jego sytuacja dowodowa w zakresie wykazania, że przesyłka nie była należycie opakowana, jest dość trudna. W grę wchodzi bowiem domniemanie z art. 781 § 2 k.c. (tzn. że przesyłka, w tym także opakowanie, jako jej integralny element, znajdowała się w należytym stanie). Dodatkowo należy zwrócić uwagę na kwestię, czy przewoźnik, który przyjął przesyłkę bez zastrzeżeń, mimo że przy dołożeniu należytej staranności mógł stwierdzić braki w zakresie opakowania, może całkowicie uwolnić się od odpowiedzialności opierając się na katalogu uprzywilejowanych przesłanek określonych w art. 65 ust. 3 pkt 2. Choć ustawa nie wskazała wyraźnie obowiązku ciążącego na przewoźniku w zakresie zbadania przesyłki przejmowanej do przewozu, to trudno jest bronić poglądu, że obowiązek taki w ogóle nie istnieje. Wynika on bowiem z unormowania o charakterze bardziej ogólnym, a mianowicie z art. 354 § 2 k.c. regulującego kwestię współdziałania wierzyciela przy wykonywaniu zobowiązania. Dlatego też należy przyjąć, iż przepis art. 65 ust. 3 pkt 2 może być podstawą całkowitego uwolnienia się przewoźnika od odpowiedzialności tylko w tych sytuacjach, gdy przewoźnik mimo dołożenia należytej staranności nie mógł ujawnić niewłaściwości lub braków w sposobie opakowania przesyłki.

Podsumowanie

Osoby przygotowujące przesyłki do przewozu i ładujące je na pojazdy powinny starannie wykonać swoje działania. Zgodnie bowiem z art. 72 ust. 1 ustawy prawo przewozowe:

„ Nadawca ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikłą z:  

[…]

2) wadliwego stanu przesyłki, braku lub niewłaściwego opakowania albo nienależytego wykonania czynności ładunkowych.  

 art. 73. Za uszkodzenie mienia przewoźnika spowodowane czynnościami ładunkowymi ponosi odpowiedzialność odpowiednio nadawca lub odbiorca.”

Poza uznaniem, że za szkodę w przesyłce nie odpowiada przewoźnika, a jest ona wynikiem niewłaściwego działania nadawcy, nadawca może ponadto odpowiadać np. za szkody w postaci kosztów utylizacji zepsutego lub stwarzającego zagrożenie ładunku, uszkodzenia w środkach transportowych czy różnego rodzaju kary administracyjne nałożone na przewoźnika np. z powodu zbytniego obciążenia jednej osi w wyniku nierównomiernego rozmieszczenia towaru podczas załadunku.

Stan prawny na 27.02.2017

PODSTAWA PRAWNA:

Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny

Maurycy Kieruj

Maurycy Kieruj

Radca prawny, absolwent studiów podyplomowych z zakresu controllingu, poprzednio inspektor Izby Skarbowej w Poznaniu, obecnie współpracuje przy obsłudze prawnej dużej międzynarodowej spółki spedycyjnej doradzając przy zawieraniu dobrych i bezpiecznych umów. Biegle posługuje się językiem angielskim.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.