Czy można odstąpić lub zmienić umowę przewozu?

image_pdfimage_print
  • Od umowy przewozu można odstąpić poprzez złożenie oświadczenia w tej sprawie;
  • Oświadczenie te powinno zostać złożone na piśmie;
  • Uprawnienie do zmiany umowy jest ograniczone czasowo i powinno być złożone przed nadejściem przesyłki do miejsca przeznaczenia określonego w liście przewozowym

Rzymska paremia pacta sunt servanda, tj. umów należy dotrzymywać wydaje się wciąż aktualna we współczesnym obrocie gospodarczym. Nakazuje ona dotrzymywać zawieranych umów, a powszechnie obowiązujące przepisy prawa stoją na straży prawidłowego ich wykonania. Obie strony umowy bowiem powinny wykonać jej treść zgodnie z uzgodnionym kontraktem, w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu, zasadom współżycia społecznego, a także ustalonymi zwyczajami. Od tej reguły istnieją jednak liczne wyjątki, a jeden z nich znajduje swoje unormowanie w art. 53 prawa przewozowego i dotyczy prawa do odstąpienia od umowy lub wprowadzenia w niej zmian.

Odstąpienie od umowy przewozu

Regulacja zawarta w art. 53 prawa przewozowego umożliwia klientowi przewoźnika odstąpienie od zawartej umowy przewozu w sposób jednostronny poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie. Ma to doniosłe znaczenie prawne i w praktyce umowę, od której jedna ze stron odstępuje uważa się na niezawartą, a strona kontraktu odstępująca od umowy obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko to, co od niej otrzymała.

Nadawca lub odbiorca, który decyduje się na odstąpienie od umowy powinien złożyć je na piśmie. Ustawa nie przewiduje rygoru nieważności w tym zakresie, co w praktyce oznacza, iż nawet oświadczenie ustne będzie wywoływać skutki prawne, jednak zachowanie formy dokumentu wydaje się rozwiązaniem racjonalnym i najlepszym z uwagi na jego walor dowodowy w sprawie.

Dla skuteczności i ważności oświadczenia w przedmiocie odstąpienia lub zmiany umowy przewozu prawo przewozowe nie wymaga również wykazania przyczyn,  z powodu których zostało ono złożone. Może wiec być ono wynikiem okoliczności obiektywnych jak i subiektywnych, zarówno leżących jak i nieleżących po  stronie nadawcy.

Mając na uwadze powyższe uwagi, należy zauważyć, iż mimo braku uregulowania kwestii terminu odstąpienia od umowy przez ustawę, aby uniknąć restytucji świadczeń, a  w niektórych sytuacjach generowania dodatkowych kosztów w związku z obowiązkiem przywrócenia stanu sprzed zawarcia umowy, dogodnym jest odstąpić od umowy przed przystąpieniem przewoźnika do jej wykonania. Nie wyklucza to możliwości odstąpienia w późniejszym terminie, jednak w tej sytuacji niekiedy bardziej elastycznym rozwiązaniem jest zmiana  pierwotnej umowy.

Zmiana umowy przewozu

Art. 53 prawa przewozowego poza możliwością odstąpienia od umowy reguluje również kwestie jej zmiany. Jak zostało wskazane wyżej, niekiedy zmiana umowy umożliwia wprowadzenie do niej  istotnych modyfikacji, co w przypadku nagłych i nieoczkiwanych wypadków jest formą bardzo korzystną dla nadawcy lub odbiorcy przesyłki.

Nadawca bowiem może żądać, aby przewoźnik:

  1. zwrócił mu przesyłkę w miejscu nadania;
  2. wydał przesyłkę w innym miejscu niż miejsce wskazane w liście przewozowym;
  3. wydał przesyłkę innej osobie niż odbiorca wskazany w liście przewozowym.

Odbiorca jest uprawniony do rozporządzania przesyłką w sposób określony w pkt 2 i 3, jeżeli nadawca nie zastrzegł inaczej w liście przewozowym.

Zmianę określoną w pkt 2 natomiast odbiorca może wprowadzić tylko przed nadejściem przesyłki do miejsca przeznaczenia wskazanego w liście przewozowym. W tej sytuacji uprawnienie do zmiany umowy jest ograniczone czasowo, jako że nie może być wykonywane już po spełnieniu świadczenia przez przewoźnika, a więc po wydaniu przesyłki. Regulacja ta niewątpliwie stanowi ochronę przewoźnika, który może bronić się tym, iż przewóz wykonał, a polecenie jakie otrzymał dotarło do niego z opóźnieniem.

Odpowiedzialność przewoźnika

Przewoźnik jest zobowiązany zastosować się do polecenia nadawcy lub odbiorcy w zakresie zmiany umowy przewozu, za wyjątkiem przypadków określonych w art. 54 Prawa przewozowego, tj w sytuacji gdy:

  • polecenie jest niewykonalne;
  • wykonanie polecenia spowodowałoby zakłócenia w eksploatacji;
  • wykonanie polecenia naruszałoby obowiązujące przepisy;
  • nie zachowano szczególnych warunków obowiązujących w tym zakresie.

W przypadku zaistnienia jednego z powyższych o niemożności wykonania polecenia przewoźnik powinien niezwłocznie zawiadomić uprawnionego, co zwolni go z odpowiedzialności uregulowanej w art. 70 prawa przewozowego. Zgodnie z tym przepisem bowiem przewoźnik ponosi odpowiedzialność za szkody wynikłe wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania polecenia zmiany umowy przewozu, chyba że zachodzą okoliczności wymienione powyżej, a o niemożności wykonania polecenia przewoźnik niezwłocznie zawiadomił uprawnionego.

Przepisy prawa przewozowego w dalszej kolejności regulują także wysokość odszkodowania, którego może domagać się uprawniony od przewoźnika w razie braku zastosowania się do polecenia nadawcy lub odbiorcy. Odszkodowanie za szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem polecenia zmiany umowy przewozu nie może przewyższać wysokości odszkodowania przysługującego w razie utraty przesyłki, co reguluje art. 80 ustawy prawo przewozowe.

W przepisach ustawy prawo przewozowe brak jest natomiast bezpośrednich regulacji odnoszących się do zasad odpowiedzialności przewoźnika w przypadku niezastosowania się (lub nienależytego wykonania) do oświadczenia nadawcy o odstąpieniu od umowy przewozu. Kwestie ewentualnych roszczeń odszkodowawczych stron (nadawcy i przewoźnika) rozpatrywać należy w takim przypadku na podstawie przepisów Kodeksu Cywilnego w zw. z art. 90 prawa przewozowego, w zależności od skuteczności tego oświadczenia oraz powstałych skutków.

Stan prawny na 26.02.2017

PODSTAWA PRAWNA:

Prawo przewozowe z dnia 15 listopada 1984 r.

Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r.

Kamila Krassowska

Z wykształcenia prawnik, aplikantka adwokacka II roku przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie. W latach 2013-2014 uczestnik szkoły prawa amerykańskiego przy Uniwersytecie Warszawskim. Poza prawem transportowym interesuje się prawem zamówień publicznych oraz prawem spółek.

Sprawdź również

Komentarze do artykułu:

  1. Dzień dobry.
    Czy strony mogą w umowie ograniczyć swoją odpowiedzialność i w zleceniu wpisać na przykład 100 zł odszkodowania bez względu na to, jaką strona poniosła szkodę przez odstąpienie od umowy?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.