Rażące niedbalstwo przewoźnika

image_pdfimage_print

W transporcie drogowym często dochodzi do uszkodzenia przesyłki. Przewoźnicy zabezpieczają się przed roszczeniami przez zawarcie umowy ubezpieczenia. Jednak może dojść do sytuacji, w której mimo to przewoźnik będzie odpowiadał za wyrządzenie szkody. Ubezpieczyciel ma prawo odmówić wypłaty odszkodowania, jeżeli stwierdzi rażące niedbalstwo firmy transportowej – w takim przypadku odpowiada ona w pełnej wysokości za szkody w towarze. Nie warto wtedy rezygnować z odszkodowania. Trzeba walczyć.

Więcej o  odpowiedzialności przewoźnika w transporcie znajdziesz w publikacji: Odpowiedzialność przewoźnika za szkodę w transporcie na gruncie Konwencji CMR

Charakter umowy przewozu

Umowa przewozu jest umową rezultatu, co przekładając na język mniej prawniczy oznacza, że przewoźnik ma obowiązek wykonania konkretnego świadczenia – dostarczenia przesyłki w stanie niepogorszonym. Firma transportowa odpowiada za uszkodzenie towaru na zasadzie ryzyka od chwili jego przyjęcia do wydania. Ponadto, na mocy art. 474 Kodeksu cywilnego (dalej K.c.). przedsiębiorca odpowiada za działania i zaniechania wszystkich osób, które w jego imieniu wykonują umowę, w tym także kierowców.

Obowiązek staranności

Przewoźnik jest profesjonalistą wykonującym działalność zawodową. Dlatego ciąży na nim obowiązek zachowania należytej staranności, która jest ustalana w sposób bardziej rygorystyczny niż wobec osoby okazjonalnie dokonującej przewozu (art. 355 § 2 K.c.). Do oceny staranności przewoźnika stosuje się nie tylko przepisy prawa, lecz również ogólne zasady przewozu takie jak prawidłowe umocowanie przesyłki.

Lekkomyślność i niedbalstwa

Wyrządzenie szkody następuje najczęściej nieumyślnie. Orzecznictwo rozróżnia dwie główne postacie winy nieumyślnej: lekkomyślność i niedbalstwo. W przypadku lekkomyślności osoba, co prawda przewiduje możliwość wyrządzenia szkody, lecz myśli, że jej uniknie. Zaś o niedbalstwie można mówić, gdy osoba w ogóle nie przewiduje ewentualności wyrządzenia szkody, choć powinna przypuszczać prawdopodobieństwo zajścia danej sytuacji. Oba pojęcia są mocno nieprecyzyjne i dlatego różnice między nimi bywają bardzo płynne. Rażące niedbalstwo jest kwalifikowaną postacią winy nieumyślnej. Osoba nie przewiduje możliwości wyrządzenia szkody a ponadto narusza przepisy oraz podstawowe zasady staranności i ostrożności, jakie można od niej wymagać. Naruszenie przepisów musi mieć charakter rażący, czyli powinno dojść do poważnych zaniedbań, które w konsekwencji doprowadziły do powstania szkody. Z uwagi na fakt, że przewoźnik jest profesjonalistą to obowiązują go wysokie standardy staranności zawodowej co zaostrza jego odpowiedzialność.

Skutki błędów

Ustalenie przez sąd rażącego niedbalstwa może mieć bardzo dotkliwe skutki finansowe. Na mocy art. 827 § 1 K.c. ubezpieczyciel jest zwolniony z obowiązku wypłaty odszkodowania, jeżeli ubezpieczony dopuścił się rażącego niedbalstwa lub doprowadził do powstania szkody w wyniku winy umyślnej. Przy obowiązkowych ubezpieczeniach majątkowych (NNW) ubezpieczyciel, który wypłaci odszkodowanie, może w sytuacji rażącego niedbalstwa żądać od ubezpieczonego zwrotu wypłaconego odszkodowania (tzw. regres). Ponadto przewoźnik nie będzie mógł skorzystać z ustawowego ograniczenia odpowiedzialności za uszkodzenie przesyłki. Na mocy art. 86 ustawy Prawo przewozowe firma transportowa, która spowodowała szkodę w wyniku rażącego niedbalstwa, odpowiada w pełnej wysokości za uszkodzenie lub utratę towaru. Ponadto odszkodowanie obejmuje zarówno rzeczywista stratę (damnum emergens) jak i utracone korzyści (lucrum cesans). Również art. 29 § 1 Konwencji CMR wyłącza ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika, który dopuścił się rażącego niedbalstwa. W takim przypadku następuje przerzucenie ciężaru dowodu i to firma transportowa musi udowodnić, że do szkody nie doszło z jej winy. Na mocy art. 32 § 1 Konwencji CMR okres przedawnienia roszczeń w takim przypadku wynosi trzy lata.

Dowody rażącego niedbalstwa

Przy ocenie rażącego niedbalstwa sąd bada nie tylko zgromadzone dokumenty, jak akta szkody, lecz również motywację sprawcy szkody. Bardzo istotne są zeznania świadków, na przykład kierowcy, który przewoził uszkodzoną przesyłkę. Jeżeli z zeznań wynika, że prowadzący pojazd zaniedbał podstawowe obowiązki np. nie sprawdził prawidłowego zamocowania naczepy, mamy do czynienia z okolicznościami obciążającymi przewoźnika. Dlatego należy przygotować odpowiednie pytania oraz bronić własnych świadków w czasie rozprawy.

Istotne znaczenie może mieć fakt ukarania kierowcy mandatem karnym lub nałożenie grzywny na przewoźnika przez Inspekcję Transportu Drogowego. Wskazuje to na naruszenie przepisów oraz podstawowych obowiązków. Przyjęcie mandatu stanowi przyznanie się do winy i kończy postępowanie. Ubezpieczyciel ma prawo złożyć wniosek do sądu, aby zobowiązał organy do dostarczenia niekorzystnych decyzji. Dlatego jeżeli doszło do poważnej szkody z winy kierowcy, należy skarżyć decyzje o ukaraniu.

Biegli sądowi

W sporach o odszkodowanie decydujące znaczenie mają opinie biegłych sądowych. Dlatego warto przygotować własne pytania do biegłego oraz złożyć wniosek o przesłuchanie przed sądem. Po otrzymaniu odpisu opinii przewoźnik ma tylko 7 dni na złożenie zastrzeżeń oraz wniosku o uzupełnienie opinii. Opinia biegłego ma na celu ustalenie faktów – przyczyny powstania szkody. Jednak biegły nie może wkraczać w kompetencje sądu np. sugerować sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto opinia ma udzielić odpowiedzi na pytania zadane przez sąd oraz strony. Jeżeli biegły naruszy powyższe zasady i wypowie się ponad wskazane tezy dowodowe oraz wypowie się co do winy, sąd powinien pominąć takie stwierdzenia.

Pozytywny wyrok

Na koniec mamy dobrą wiadomość. Sąd Najwyższy w ostatnim wyroku wskazał, że rażące niedbalstwo to działanie graniczące z winą umyślną oraz nakazał odróżnienie je od braku zachowania zwykłej staranności.  Oznacza to nic innego jak to, że nie każde zaniedbanie jest równoznaczne z rażącym niedbalstwem. Dlatego przewoźnik ma możliwość uzyskania odszkodowania nawet w przypadku zwykłego niedbalstwa.

Autorzy: Radca prawny Radosław Pluciński, Aplikant radcowski Wojciech Godzina

Źródło: Truck and Business Polska nr 50 (2016)

PODSTAWA PRAWNA:

Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) i Protokół podpisania, sporządzone w Genewie 19 maja 1956 r z dnia 19 maja 1956 r. (Dz. U. 1962 Nr 49, poz. 238)

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93)

Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (Dz.U. 1984 nr 53 poz. 272)

Wyrok SN z dnia 26 stycznia 2006 r., sygn. akt V CSK 90/05

Wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z 14 listopada 2014, sygn. akt  VII Ga 245/14

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2015 r. sygn. akt V CSK 217/14

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt V CSK 11/06

Truck and Business Polska

Truck and Business Polska

Truck&Business Polska to pismo branżowe skierowane do kadry zarządzającej transportem drogowym w firmach sektora TSL, które ukazuje się na rynku wydawniczym od 2006 r. za sprawą Wyd. Eurologistics.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.