Właściwa jurysdykcja w przewozie towarów

image_pdfimage_print

Istotnym zagadnieniem dla przewoźników jest niewątpliwie skuteczne wyegzekwowanie swoich roszczeń wobec kontrahenta. W tym zakresie ważnym pozostaje właściwe określenie państwa, w którym taka czynność będzie możliwa do wykonania.

Właściwy sąd na gruncie Konwencji CMR

Zgodnie z brzmieniem art. 31 Konwencji CMR sądem właściwym w transporcie międzynarodowym pozostaje sąd kraju wskazanego w porozumieniu, a ponadto sąd kraju gdzie pozwany ma siedzibę albo gdzie znajduje się miejsce przejęcia towaru do przewozu lub tam gdzie jest miejsce jego dostawy. Wyjątek stanowią roszczenia regresowe, gdzie przewoźnik po zaspokojeniu poszkodowanego może wystąpić do sądu kraju, w którym co najmniej jeden z pozostałych przewoźników sukcesywnych ma swoje miejsce zamieszkania, główną siedzibę, filię lub agencję,x` za pośrednictwem której zawarto umowę przewozu. Co istotne, jurysdykcja określona w Konwencji CMR ma charakter wyłączny, co oznacza, że nie można wnosić sprawy do innych sądów. Wobec powyższego, jeżeli polski przewoźnik z niemieckim nadawcą zawarł umowę, w której nie wskazano sądu właściwego, gdzie przedmiotem był przewóz towaru z Berlina do Rzymu, polski przewoźnik nie mógłby wnieść sprawy do polskiego sądu. Właściwym byłby bowiem sąd niemiecki ze względu na siedzibę pozwanego lub miejsce przejęcia towaru albo sąd włoski ze względu na miejsce dostawy.

Prawo europejskie

Jeżeli konwencja nie miałaby zastosowania, wówczas zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych oraz konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzona w Lugano 16. września 1988 r . Zgodnie z brzmieniem tych przepisów pierwszeństwo ma klauzula umowna. Oznacza to, że należy wskazać w umowie, który sąd będzie rozstrzygał spór. Sąd wskazany w umowie ma jurysdykcję wyłączną, o ile strony nie uzgodniły czegoś innego. Gdy strony nie dokonają wyboru właściwe jest miejsce wykonania umowy, dlatego bardzo istotne jest wskazywanie w umowie miejsca spełnienia świadczenia. Przy świadczeniach pieniężnych miejscem tym jest siedziba wierzyciela. W przypadku umów ubezpieczenia właściwa jest siedziba zakładu ubezpieczeń, siedziba ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uposażonego, jak i – w przypadkach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej – sąd państwa, w którym doszło do zdarzenia wywołującego szkodę, a także przed sąd, w którym zawisło powództwo przeciwko ubezpieczonemu.

Prawo krajowe

Jeżeli chodzi o miejscową właściwość sądu, to w przypadku sporów dotyczących przewozu krajowego, pozew należy wnieść przed sąd:

  • wskazany w umowie,
  • właściwy dla miejsca zamieszkania, siedziby, zakładu, lub oddziału pozwanego,
  • umiejscowiony w miejscu, gdzie umowa została wykonana, jeżeli spór dotyczy zawarcia umowy, ustalenia jej treści, zmiany umowy lub ustalenia istnienia umowy, jej wykonania, rozwiązania lub unieważnienia, a także o odszkodowania z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy,
  • wyznaczony przez Sąd Najwyższy, jeżeli nie można ustalić sądu właściwego w/w sposób.

Rzeczowo właściwym sądem w sporach, gdzie wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 tys zł jest sąd okręgowy. W sprawach o mniejszej wartości sądem właściwym jest sąd rejonowy.

Jednak warto pamiętać, że warto wnieść sprawę do dowolnego sądu rejonowego bądź okręgowego w Polsce. Sąd taki jest bowiem właściwy dopóki druga strona nie podniesie zarzutu o niewłaściwości sądu. Jeżeli strona nie dostrzeże braku właściwości sądu, może się okazać że sprawa toczy się w najbardziej odpowiednim dla powoda miejscu i tym samym nie ma konieczności dojazdu do sądu mieszczącego się na przykład w drugim końcu Polski.

Arbitraż

Godnym zwrócenia uwagi, jest rozwiązanie polegające na arbitrażowym rozwiązywaniu sporów. Zarówno prawo polskie jak i międzynarodowe dopuszcza taką możliwość. Zawarty w umowie zapis na sąd polubowny (arbitrażowy) musi spełniać kilka warunków. Jeżeli w danym stosunku prawnym ma zastosowanie Konwencja CMR, to klauzula musi przewidywać że sąd będzie stosował Konwencję CMR. Zapis musi być w formie pisemnej jednak nie musi być w samej umowie; wystarczy, że został zawarty w liście przewozowym, zleceniu transportowym lub odrębnej umowie. Klauzula powinna zawierać określenie przedmiotu sporu lub stosunku prawnego, z którego spór może wyniknąć; można również określić osoby arbitrów oraz tryb postępowania przed sądem arbitrażowym. Klauzula nie może naruszać bezwzględnie obowiązujących norm prawnych, w tym Konwencji CMR. Przykładowe brzmienie klauzuli może być następujące:

X jako przewoźnik i Z jako nadawca poddają pod rozstrzygnięcie Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie wszelkie spory, które mogą wyniknąć z umowy przewozu zawartej przez strony dnia ……………… w …………….. pod warunkiem, iż Sąd ten stosował będzie przepisy Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) oraz godzą się na poddanie w trakcie rozpoznawania sprawy przez Sąd Arbitrażowy trybowi postępowania przewidzianemu w Regulaminie wewnętrznym tego Sądu.

Stan prawny na 07.03.2016

PODSTAWA PRAWNA:

Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) i Protokół podpisania, sporządzone w Genewie dnia 19 maja 1956 r. 

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego

Rozporządzenie Rady (WE) Nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych

Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzona w Lugano 16. września 1988 r .

Marta Matuszewska

Radca prawny i dziennikarz; zawodowo pracownik w Instytucie Logistyki i Magazynowania oraz wykładowca w Wyższej Szkole Logistyki w Poznaniu; prywatnie miłośnik podróży.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.