Szkoda w międzynarodowym przewozie towarów

image_pdfimage_print

Prawidłowo funkcjonujący obrót gospodarczy nie jest możliwy bez łańcucha dostaw.To tylko dzięki międzynarodowej sieci logistycznej w wymianie handlowej mogą uczestniczyć podmioty z najdalszych krajów świata.

Z tej też przyczyny na przewoźnikach spoczywa szczególna odpowiedzialność. Zasady tej odpowiedzialności w celu jej egzekwowania musiały zostać uregulowane w aktach prawnych. Jak zatem odpowiedzialność przewoźnika wygląda na tle Konwencji CMR, która jest jednym z podstawowych źródeł prawa dla przewozów międzynarodowych?

Czym jest szkoda?

Definicja szkody jak i skutki jej powstania w międzynarodowym przewozie towarów zostały uregulowane w Konwencji o Umowie Międzynarodowego Przewozu Drogowego Towarów (CMR) z dnia z dnia 19 maja 1956 r. (Dz.U. 1962 Nr 49, poz. 238) – zwanej dalej „Konwencją CMR”. Zgodnie z jej przepisami należy wnioskować, że w przypadku transportu mamy do czynienia ze szkodą na mieniu, tj. taką, gdzie powstają uszczerbki w majątku poszkodowanego w związku z przewozem towarów z terytorium jednego państwa na terytorium innego, przy czym jedno z tych państw jest stroną Konwencji CMR. W praktyce szkoda najczęściej powstaje w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu, w wyniku czego na jej wymiar składają się zarówno faktycznie poniesiona strata (damnum emergens), jak i utracone korzyści (lucrum cessans).

Odpowiedzialność przewoźnika wg Konwencji CMR

Konwencja CMR wskazuje trzy sytuacje, kiedy to spedytor odpowiada za szkody powstałe w międzynarodowym przewozie towarów. Zgodnie bowiem z art. 17 Konwencji CMR przewoźnik odpowiada za całkowite lub częściowe zaginięcie towaru lub za jego uszkodzenie, które nastąpiło w czasie między przyjęciem towaru a jego wydaniem, jak również za opóźnienie dostawy.

Zgodnie z art. 19 Konwencji CMR o opóźnieniu dostawy możemy mówić wówczas, kiedy towar nie został dostarczony w umówionym terminie lub, o ile nie umówiono terminu, jeżeli faktyczny czas trwania przewozu, uwzględniając okoliczności, a zwłaszcza przy przesyłkach drobnych czas niezbędny dla skompletowania pełnego ładunku w normalnych warunkach przekracza czas, jaki słusznie można przyznać starannym przewoźnikom. Odszkodowanie za opóźnienie w dostawie może być dochodzone przez osobę uprawnioną, jeśli udowodni ona, że poniosła szkodę z tego tytułu.  Odszkodowanie to będzie jednak ograniczone do wartości kwoty przewoźnego. Wyjątek od tej zasady został przewidziany w sytuacji, w której zadeklarowano specjalny interes w dostawie.

O zaginięciu towaru natomiast mówimy wówczas, gdy przewoźnik nie dostarczył odbiorcy przesyłki w terminie 30 dni od umówionej daty dostawy towaru. W sytuacji braku uzgodnienia terminu dostawy okres ten ulega wydłużeniu do 60 dni i rozpoczyna swój bieg od daty wydania towaru przewoźnikowi (art. 20 ust. 1 Konwencji CMR). Ważnym jest, że osoba uprawniona, otrzymując odszkodowanie za zaginiony towar, może pisemnie zażądać, aby w razie odnalezienia towaru w ciągu roku po wypłacie odszkodowania została zawiadomiona o tym niezwłocznie. Dodatkowo zgodnie z art. 20 ust. 3 Konwencji CMR w terminie 30 dni po otrzymaniu takiego zawiadomienia osoba uprawniona może żądać, aby towar został jej wydany za zapłatą należności wynikających z listu przewozowego i za zwrotem otrzymanego odszkodowania, po ewentualnym potrąceniu kosztów, które byłyby objęte tym odszkodowaniem i z zastrzeżeniem wszelkich praw do odszkodowania za opóźnienie w dostawie. Wysokość odszkodowania przewoźnika za częściowe lub całkowite zaginięcie towaru oblicza się według wartości towaru w miejscu i w okresie przyjęcia go do przewozu. Samą wartość towaru określa się według ceny giełdowej lub w razie jej braku – według bieżącej ceny rynkowej. W przypadku natomiast braku obu cen – bierze się pod uwagę zwykłą wartość towaru tego samego rodzaju i jakości. Oprócz wskazanych wartości przewoźnik zobowiązany jest do zwrotu przewoźnego, cło i inne wydatków poniesionych w związku z przewozem towaru, w całości w razie całkowitego zaginięcia i proporcjonalnie w razie częściowego zaginięcia; inne odszkodowania nie należą się.

Ostatnim przykładem, na podstawie którego możemy mówić o odpowiedzialności przewoźnika w związku z powstaniem szkody w międzynarodowym przewozie towarów jest uszkodzenie towaru. Z sytuacją tą mamy do czynienia wówczas, gdy dochodzi do zmiany jakości lub walorów przesyłki, która uniemożliwia prawidłowe korzystanie z towaru lub powoduje obniżenie jego wartości. Uszkodzenie to może dotyczyć całości lub części towaru i może mieć różny stopień poczynając od lekkiego uszkodzenia do całkowitego zniszczenia towaru. W razie uszkodzenia przesyłki przewoźnik płaci kwotę, o którą obniżyła się wartość towaru, obliczoną według wartości towaru w miejscu i w okresie przyjęcia go do przewozu. Bierze się tu wówczas pod uwagę cenę giełdową towaru lub w razie jej braku bieżącej cenę rynkową; w sytuacji braku jednej i drugiej ceny – według zwykłej wartości towarów tego samego rodzaju i jakości. Ważnym jest, że odszkodowanie nie może przewyższać kwoty, którą należałoby zapłacić w razie zaginięcia całej przesyłki, jeżeli towar w całości doznał obniżenia wartości przez uszkodzenie lub jeżeli tylko część przesyłki doznała obniżenia wartości przez uszkodzenie – kwoty, którą należałoby zapłacić w razie zaginięcia części, która doznała obniżenia wartości.

Ograniczenia odpowiedzialności przewoźnika za powstałe szkody w transporcie

Ważnym jest, że odpowiedzialność przewoźnika nie ma charakteru bezwzględnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 2 Konwencji CMR może on zwolnić się z odpowiedzialności, jeżeli zaginięcie, uszkodzenie lub opóźnienie spowodowane zostało winą osoby uprawnionej, jej zleceniem nie wynikającym z winy przewoźnika, wadą własną towaru lub okolicznościami, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec. Nie może natomiast, przy chęci zwolnienia się od odpowiedzialności, powoływać się na wady pojazdu, którym się posługuje dla wykonania przewozu, ani na winę osoby lub pracowników osoby, u której pojazd wynajął.

Sama Konwencja CMR w swoich przepisach przewiduje szereg wyłączeń odpowiedzialności przewoźnika za szkody powstałe w międzynarodowym przewozie towarów. Jak wskazuje art. 17 ust. 4 Konwencji CMR przewoźnik jest zwolniony od swej odpowiedzialności, jeżeli zaginięcie lub uszkodzenie towaru powstało ze szczególnego niebezpieczeństwa wynikającego z jednej lub kilku przyczyn takich jak użycie pojazdów otwartych i nie przykrytych opończą, jeżeli to użycie było wyraźnie uzgodnione i zaznaczone w liście przewozowym; brak lub wadliwe opakowanie, jeżeli towary, ze względu na swe naturalne właściwości, w razie braku lub wadliwego opakowania, narażone są na zaginięcie lub uszkodzenie; manipulowanie, ładowanie, rozmieszczenie lub wyładowanie towaru przez nadawcę lub przez odbiorcę albo przez osoby działające na rachunek nadawcy lub odbiorcy; naturalne właściwości niektórych towarów, mogące powodować całkowite lub częściowe ich zaginięcie albo uszkodzenie, w szczególności przez połamanie, rdzę, samoistne wewnętrzne zepsucie, wyschnięcie, wyciek, normalny ubytek lub działanie robactwa i gryzoni; niedostateczność lub wadliwość cech lub numerów na sztukach przesyłki; czy przewóz żywych zwierząt.

Termin dochodzenia roszczeń

Na koniec warto zaznaczyć, że Konwencja CMR przewiduje 1 rok na dochodzenie roszczeń z tytułu umów o międzynarodowy przewóz towarów. W zależności od okoliczności powstania szkody data rozpoczęcia biegu terminu jest różna. W przypadku częściowego zaginięcia towaru, jego uszkodzenia lub opóźnienia dostawy wspomniany termin należy liczyć od dnia wydania towaru przewoźnikowi. W przypadku natomiast całkowitego zaginięcia przesyłki termin ten należy liczyć od upływu 30 dni od umówionego terminu dostawy, a w razie jego braku od upływu 60 dni od daty wydania towaru przewoźnikowi. W pozostałych przypadkach termin ten liczymy od upływu 3 miesięcy od dnia zawarcia umowy o przewóz towaru. Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konwencji CMR w przypadku złego zamiaru lub niedbalstwa, które według prawa obowiązującego sąd rozpatrujący sprawę uważane jest za równoznaczne ze złym zamiarem, termin przedawnienia wynosi trzy lata.

Stan prawny na marzec 2015

PODSTAWA PRAWNA:

Konwencja o Umowie Międzynarodowego Przewozu Drogowego Towarów (CMR) z dnia z dnia 19 maja 1956 r.


Artykuł został również opublikowany w Truck and Business Polska nr 45/2015.


Anna Żurawiecka

Anna Żurawiecka

Prawnik i politolog; od 2015 r. agent celny; dodatkowo absolwentka Polsko-Amerykańskiej Szkoły Przywództwa. Ekspert z kilkuletnim doświadczeniem w logistyce i Trade Compliance w polskich i międzynarodowych firmach z branży logistycznej, motoryzacyjnej, farmaceutycznej oraz FMCG. Biegle posługuje się jęz. angielskim.

Sprawdź również

Komentarze do artykułu:

    1. You’re welcome! I encourage you to visit and read other articles about carriers and their liability in transport.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.